Exergaming dla seniorów. Badanie: poprawia sprawność i funkcje poznawcze

Nowe badanie naukowców z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu pokazuje, że interaktywne gry ruchowe, czyli exergaming, mogą poprawić sprawność fizyczną i funkcje poznawcze u osób w wieku 65–89 lat. Szczególnie obiecujące efekty zaobserwowano u seniorów znajdujących się w stanie przedkruchości (pre-frailty), czyli w momencie, gdy pierwsze oznaki osłabienia są już widoczne, ale pełny zespół kruchości jeszcze się nie rozwinął.

Czym jest exergaming i jak działa?

Exergaming to połączenie aktywności fizycznej z interaktywną grą komputerową. Zamiast wykonywać kolejne powtórzenia według instrukcji, ćwiczący steruje ruchem ciała tym, co dzieje się na ekranie. W badaniu UMW wykorzystano platformę rehabilitacyjną ActivLife oraz czujnik Kinect, który śledził ruchy uczestnika. Seniorzy ćwiczyli w pozycji stojącej, a dodatkową stabilizację zapewniała uprząż z siedziskiem.

Jak wyjaśniają autorzy, gra stawia przed ćwiczącym konkretne zadania, dostarcza informacji zwrotnej i pozwala obserwować efekty własnych działań. To może przełamać monotonię tradycyjnych ćwiczeń i zwiększyć motywację do regularnego treningu.

Badanie na 111 seniorach – co wykazało?

W eksperymencie wzięło udział 111 osób w wieku od 65 do 89 lat. Naukowcy podzielili ich na grupy według stopnia sprawności: osoby sprawne, w stanie pre-frailty oraz z pełnoobjawowym zespołem kruchości (frailty). Po sześciu tygodniach treningu z exergamingiem średni wynik w skali kruchości poprawił się nieznacznie, ale istotnie statystycznie.

„Pozytywne zmiany zaobserwowano również w konkretnych obszarach sprawności” – czytamy w komunikacie uczelni. U osób w stanie pre-frailty poprawiły się wyniki testów oceniających siłę mięśni, chód, wytrzymałość oraz równowagę. W grupach pre-frail i frail zmniejszyło się również ryzyko upadków oceniane za pomocą testu Tinetti.

Co szczególnie ważne, badanie wykazało także poprawę funkcji poznawczych, w tym pamięci, nastroju i jakości życia seniorów. Główna autorka badania, dr hab. Maria Bujnowska-Fedak z Katedry Medycyny Rodzinnej UMW, podkreśla, że exergaming wpływa korzystnie nie tylko na parametry sprawności funkcjonalnej, ale również na funkcje poznawcze.

Kluczowy moment: pre-frailty

Najbardziej skuteczny okazał się exergaming w grupie pacjentów z wczesnym zespołem kruchości (pre-frailty). Seniorzy z tej grupy ćwiczyli znacznie chętniej i istotnie rzadziej rezygnowali z zajęć z powodów zdrowotnych lub logistycznych, na przykład potrzeby wsparcia rodziny w dotarciu na trening.

To właśnie obiecujące wyniki osób znajdujących się pomiędzy pełną sprawnością a zespołem kruchości zwracają szczególną uwagę. Rodzą pytanie, czy jest to moment, w którym odpowiednio dobrana aktywność może mieć szczególne znaczenie dla dalszego funkcjonowania seniora. Jak zaznaczają naukowcy, zespół kruchości (frailty) nie pojawia się z dnia na dzień – etap pre-frailty to okno interwencji, które może opóźnić lub nawet zapobiec utracie samodzielności.

Exergaming a tradycyjne ćwiczenia – co warto wiedzieć?

Autorka badania zastrzega, że na podstawie tego badania nie można jeszcze stwierdzić, że trening z ActivLife jest skuteczniejszy od tradycyjnych ćwiczeń. Uczestników nie porównywano z formalną grupą kontrolną realizującą inny program. Wiadomo natomiast, że po sześciu tygodniach treningu poprawiła się większość ocenianych parametrów funkcjonalnych, funkcje poznawcze i jakość życia seniorów.

Exergaming nie zmienia podstawowej zasady: najważniejszy pozostaje ruch. Technologia może natomiast zmienić sposób, w jaki ćwiczenia są wykonywane i sprawić, że trening stanie się bardziej angażujący. Dla naukowców i lekarzy to punkt wyjścia do kolejnych pytań: jak wykorzystać nowe technologie, by zachęcać osoby starsze do ruchu, jak długo utrzymują się uzyskane efekty i którzy seniorzy mogą skorzystać z takiej formy treningu najbardziej. Badania będą kontynuowane.

W starzejącym się społeczeństwie potrzebujemy nie tylko skutecznych, ale także atrakcyjnych i angażujących sposobów pomagania seniorom w utrzymaniu sprawności – podsumowuje dr hab. Bujnowska-Fedak. Jej zdaniem aktywność ruchowa połączona z grą może być czymś więcej niż tylko formą rehabilitacji – może stać się okazją do spotkania i wspólnego spędzania czasu.

Dla czytelnika, który zastanawia się nad aktywnością dla siebie lub bliskiej osoby w wieku 65+, wniosek jest praktyczny: warto rozważyć formy ruchu, które łączą wysiłek fizyczny z elementem gry i informacją zwrotną. Nie musi to być od razu zaawansowana platforma – byleby ćwiczenia były regularne, angażujące i dostosowane do możliwości. Kluczowe jest działanie, zanim osłabienie zacznie prowadzić do trwałej utraty sprawności i samodzielności.