Kleszcze wędrowne w Polsce. Jak nowa aplikacja pomaga je tropić i chronić zdrowie?
Kleszcze wędrowne, przenoszące groźne choroby, w tym gorączkę krwotoczną, pojawiają się w Polsce. Darmowa aplikacja PragmaTick pozwala każdemu zgłosić znalezionego kleszcza, pomagając naukowcom w monitorowaniu migracji tych pajęczaków i ostrzeganiu lekarzy.
Kleszcze wędrowne, które potrafią biec za ofiarą i mogą przenosić śmiertelną gorączkę krymsko-kongijską, pojawiają się w Polsce. Naukowcy z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu uruchomili darmową aplikację PragmaTick, która pozwala każdemu zgłosić znalezionego kleszcza i pomóc w tworzeniu mapy występowania tych pajęczaków. To szansa na szybsze ostrzeganie przed rzadkimi chorobami.
Czym są kleszcze wędrowne i dlaczego budzą niepokój?
Większość z nas zna kleszcze pospolite i łąkowe, które występują w całej Polsce. Różnią się one wyglądem i zachowaniem od tzw. kleszczy wędrownych, w mediach nazywanych afrykańskimi. Jak wyjaśnia dr inż. Anna Wierzbicka z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, kleszcze wędrowne zachowują się inaczej niż te, które znamy. Są większe i biegną za swoją ofiarą, a nie czekają na nią w trawie.
Co więcej, przenoszą inne, znacznie groźniejsze choroby. Dr Wierzbicka podaje przykład gorączki krymsko-kongijskiej - w niektórych krajach śmiertelność w przypadku zachorowania na nią wynosi 30-40 proc. Dla porównania w Polsce śmiertelność z powodu kleszczowego zapalenia mózgu to około 2 proc. To pokazuje, jak poważne zagrożenie może nieść ze sobą pojawienie się tego gatunku.
Kleszcze wędrowne są już znajdowane w Polsce. Naukowcy nie są jednak pewni, czy występują tu na stałe, czy tylko przylatują na ptakach lub przechodzą na migrujących zwierzętach. Aby mieć pewność, że gatunek się zadomowił, trzeba znaleźć wszystkie jego formy życiowe: larwę, nimfę i dorosłego osobnika.
Jak działa aplikacja PragmaTick?
Aplikacja PragmaTick to narzędzie przygotowane w ramach międzynarodowego programu COST Action PragmaTick. Naukowcy z całej Europy stworzyli program dostępny w 22 językach, a polska wersja jest pierwszą tego typu działającą w naszym kraju. Za jej funkcjonowanie odpowiada dr inż. Anna Wierzbicka.
Korzystanie z aplikacji jest proste. Jeżeli znajdziesz na swoim ciele kleszcza, musisz go usunąć, położyć na kartkę papieru i zrobić mu zdjęcie. W aplikacji opisano dokładnie, jak je prawidłowo wykonać, aby było jak najbardziej użyteczne dla naukowców. Następnie zgłaszasz kleszcza przez program za pomocą formularza. W odpowiedzi otrzymasz informację zwrotną, m.in. o gatunku znalezionego kleszcza.
Co ważne, jeżeli naukowcy dostaną informację, że na danym terenie znajdują się kleszcze wędrowne, powiadomią o tym sanepid, który ostrzeże lekarzy pierwszego kontaktu o możliwości wystąpienia rzadkich schorzeń. Dzięki temu diagnostyka może być szybsza i skuteczniejsza.
Aplikacja jest darmowa, dostępna w sklepach z oprogramowaniem na telefony. Program będzie działać co najmniej do 2029 roku. Zebrane dane będą opracowywane i publikowane w ujęciu ogólnoeuropejskim.
Jakie choroby przenoszą kleszcze w Polsce?
W Polsce najpopularniejsze są dwa gatunki kleszczy: pospolite i łąkowe. Pierwsze to czerwono-czarne pajęczaki występujące w całym kraju, drugie rozprzestrzeniają się ze wschodnich regionów na pozostałe województwa. Oba gatunki powodują u ludzi boreliozę i kleszczowe zapalenie mózgu. To poważne schorzenia, które mogą prowadzić do trwałych uszkodzeń neurologicznych, jeśli nie zostaną wcześnie zdiagnozowane.
Jednak to kleszcze wędrowne budzą największy niepokój, bo przenoszą choroby rzadkie i wyjątkowo groźne, takie jak wspomniana gorączka krymsko-kongijska. Jak podkreśla dr Wierzbicka, musimy się przed nimi inaczej chronić niż przed krajowymi gatunkami. Dlatego tak ważne jest monitorowanie ich migracji.
Naukowcy nie mają sił i środków, aby samodzielnie zbadać teren wzdłuż całej Odry czy innych rzek. Dlatego liczą na pomoc użytkowników aplikacji - grzybiarzy, wędkarzy, spacerowiczów. Każde zgłoszenie to cenny punkt na mapie zagrożeń.
Jak skutecznie chronić się przed kleszczami?
Dr Wierzbicka zaznacza, że mimo jesieni wciąż jest sporo kleszczy, które można złapać. Trzeba na nie uważać cały czas. Podstawowe zasady ochrony: noszenie długich ubrań, stosowanie repelentów, dokładne oglądanie ciała po powrocie z lasu, łąki czy parku. Znalezionego kleszcza należy natychmiast usunąć - najlepiej pęsetą, chwytając go jak najbliżej skóry i wyciągając zdecydowanym ruchem.
Po usunięciu nie warto go wyrzucać. Zgodnie z wytycznymi aplikacji PragmaTick, można go sfotografować i zgłosić do bazy. To nie tylko pomoże naukowcom, ale i może ochronić innych przed skutkami ukąszenia rzadkiego gatunku. Pamiętajmy, że w przypadku wystąpienia objawów takich jak gorączka, ból głowy, osłabienie czy charakterystyczna wysypka (rumień wędrujący w boreliozie), należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem i powiedzieć o możliwym kontakcie z kleszczem.
Twoje zdjęcie może uratować innych
Włączenie się w projekt PragmaTick to nie tylko satysfakcja z pomocy nauce, ale realna korzyść dla zdrowia publicznego. Każde zgłoszenie przybliża nas do pełnego zrozumienia, gdzie i jak często występują groźne kleszcze wędrowne. Im więcej danych, tym szybciej sanepid będzie mógł ostrzec lekarzy i pacjentów. To szczególnie ważne w przypadku rzadkich chorób, które mogą być błędnie diagnozowane.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o projekcie i zasadach zgłaszania, zajrzyj do artykułu na stronie Nauka w Polsce, gdzie dr Wierzbicka szczegółowo opisuje, jak prawidłowo wykonać zdjęcie i wypełnić formularz. Warto pobrać aplikację już teraz - następny spacer po lesie może być okazją, by pomóc nauce i ochronić zdrowie swoje i innych.


