Przewlekły ból kolana. Nowa małoinwazyjna metoda może opóźnić endoprotezę

Przewlekły ból kolana związany z chorobą zwyrodnieniową stawów to problem, który dotyka miliony osób po 40. roku życia. Przez lata pacjenci mieli do wyboru tylko leczenie zachowawcze (leki, fizjoterapię, iniekcje sterydowe) lub operację wszczepienia endoprotezy. Teraz pojawia się trzecia opcja – małoinwazyjna procedura zwana embolizacją tętnic kolanowych (GAE). Z badań przeprowadzonych przez naukowców z University of Colorado Anschutz School of Medicine wynika, że u około 70% pacjentów zabieg ten zmniejsza ból o połowę, a u niektórych całkowicie go usuwa, a efekty mogą utrzymywać się nawet od dwóch do czterech lat.

Czym jest choroba zwyrodnieniowa kolana i jakie daje objawy?

Choroba zwyrodnieniowa stawów to proces degeneracyjny, w którym chrząstka stawowa i inne struktury wewnątrz stawu stopniowo się niszczą. W przypadku kolana prowadzi to do bólu, sztywności, obrzęku i trudności w chodzeniu czy wchodzeniu po schodach. Z czasem ból może pojawiać się także w spoczynku, a poranna sztywność utrzymuje się dłużej niż 30 minut. Objawy te często nasilają się po wysiłku, a ustępują po odpoczynku. Jeśli odczuwasz ból kolana przy zginaniu, podczas wstawania z krzesła lub przy dłuższym marszu, a do tego zauważasz trzaski czy przeskakiwanie w stawie, warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym lub ortopedą.

Szczególnym sygnałem alarmowym jest ból, który nie ustępuje po kilku tygodniach leczenia zachowawczego (np. po niesteroidowych lekach przeciwzapalnych lub fizjoterapii). W takiej sytuacji nie należy zwlekać z wizytą u specjalisty. Wczesna diagnostyka – obejmująca badanie kliniczne i zdjęcie RTG lub rezonans magnetyczny – pozwala ocenić stopień zaawansowania zmian zwyrodnieniowych i dobrać odpowiednie leczenie. Im wcześniej rozpocznie się terapię, tym większa szansa na opóźnienie konieczności operacji.

Kiedy rozważyć embolizację tętnic kolanowych (GAE)?

Embolizacja tętnic kolanowych jest przeznaczona przede wszystkim dla osób z łagodną do umiarkowanej chorobą zwyrodnieniową kolana, u których wyczerpano już prostsze metody leczenia, ale które nie są jeszcze gotowe na poważną operację. Jak mówi dr Leigh Casadaban, asystent profesora radiologii na University of Colorado Anschutz School of Medicine, w rozmowie z portalem ScienceDaily:

„W leczeniu choroby zwyrodnieniowej kolan często myślimy o lekach, fizjoterapii, ewentualnie o iniekcji sterydowej, a na drugim końcu spektrum jest całkowita endoproteza stawu kolanowego. Pomiędzy tymi opcjami praktycznie nie było żadnej propozycji dla pacjentów. GAE to obiecująca małoinwazyjna procedura, która może wypełnić tę lukę”

. Zabieg polega na zablokowaniu drobnych naczyń krwionośnych wokół kolana, które odpowiadają za stan zapalny. Dzięki temu zmniejsza się obrzęk i ból.

Kto jest dobrym kandydatem? Osoby, które odczuwają ból utrudniający codzienne funkcjonowanie – np. podczas spaceru, jazdy na rowerze czy prac ogrodowych – ale mają jeszcze zachowany zakres ruchu w stawie. Pacjenci z zaawansowaną chorobą również mogą poddać się zabiegowi, jednak efekty mogą być krótsze. Badania pokazują, że u około 70% pacjentów ból zmniejsza się o co najmniej połowę, a u niektórych zanika całkowicie. „Mamy pacjentów, którzy po zabiegu nie odczuwają żadnego bólu” – dodaje dr Casadaban. Jeśli cierpisz na ból kolana od kilku miesięcy i standardowe metody nie przynoszą ulgi, warto zapytać lekarza o możliwość wykonania GAE – choć w Polsce procedura ta wciąż jest mało dostępna i wymaga skierowania do ośrodka radiologii interwencyjnej.

Jak przebiega zabieg i czego się spodziewać po rekonwalescencji?

GAE to zabieg wykonywany w trybie ambulatoryjnym, trwający od jednej do dwóch godzin, pod tzw. sedacją (pacjent jest przytomny, ale zrelaksowany). Zespół radiologii interwencyjnej wykonuje małe nacięcie w pachwinie, a następnie wprowadza cienką rurkę (cewnik) do tętnicy udowej. Dzięki obrazowaniu rentgenowskiemu i kontrastowi lekarz prowadzi cewnik aż do tętnic kolanowych, po czym uwalnia mikroskopijne kuleczki, które blokują nieprawidłowe naczynia w miejscach objętych stanem zapalnym. Po zabiegu pacjent pozostaje pod obserwacją przez kilka godzin i tego samego dnia wraca do domu. Przez kilka dni zaleca się odpoczynek, ale rekonwalescencja jest znacznie krótsza niż po endoprotezie.

Zabieg nie wymaga dużego nacięcia ani usunięcia stawu, dlatego ryzyko powikłań jest niskie. W porównaniu z operacją wszczepienia endoprotezy pacjenci unikają długiej rehabilitacji i ryzyka znieczulenia ogólnego. Dla 74-letniej Cynthii Schraf-Fletcher, która przeszła GAE na prawe kolano, efekt był „niezwykle udany”. Po roku od zabiegu stwierdziła, że odczuwa podobny komfort jak po wcześniejszej endoprotezie lewego kolana, ale bez konieczności kolejnej dużej operacji. „Ogrodnictwo, jazda na rowerze stacjonarnym i inne ulubione aktywności są teraz o wiele łatwiejsze” – przyznała w materiale University of Colorado.

Jak długo utrzymują się efekty i co mówią badania?

Z badań opublikowanych przez zespół z University of Colorado wynika, że efekty GAE mogą utrzymywać się od dwóch do czterech lat, w zależności od stopnia zaawansowania choroby i indywidualnej odpowiedzi organizmu. Japońskie dane czteroletnie wskazują, że pojedynczy zabieg ambulatoryjny może zapewnić ulgę w bólu przez cztery lata. W Stanach Zjednoczonych dostępne są już dane dwuletnie, które potwierdzają, że u pacjentów z dobrą odpowiedzią efekt utrzymuje się co najmniej dwa lata. „To przemawia za teorią, że mamy nadzieję modyfikować coś w stawie, a nie tylko maskować objawy” – komentuje dr Casadaban.

Naukowcy z CU Anschutz prowadzą obecnie badania kliniczne nad zmianami w płynie stawowym po GAE, aby lepiej zrozumieć mechanizm działania zabiegu. Testowany jest również nowy tymczasowy implant Nexsphere-F, który czasowo blokuje drobne naczynia w kolanie. Co ważne, podobna technika zaczyna być stosowana także w innych schorzeniach – takich jak zamrożony bark, łokieć tenisisty czy zapalenie rozcięgna podeszwowego. W przyszłości może więc stać się szerzej dostępną opcją dla pacjentów z przewlekłym bólem stawów. Decyzję o kwalifikacji do GAE zawsze podejmuje zespół specjalistów po wykonaniu odpowiednich badań obrazowych.

Jeśli odczuwasz ból kolana od dłuższego czasu, nie lekceważ go – umów się na wizytę do ortopedy. Warto zapytać o możliwość wykonania embolizacji tętnic kolanowych, szczególnie jeśli standardowe leczenie nie przynosi poprawy. Pamiętaj jednak, że każda procedura medyczna ma swoje wskazania i przeciwwskazania, a ostateczną decyzję podejmuje lekarz.